૨૨ લાખનો ઓર્ડર મળ્યો, ૨૪૦ દિવસ પૈસા ન મળ્યા — અને પછી કંપનીએ ડિસ્કાઉન્ટ માંગ્યું!

એક ઈમેલ આવે છે અને આખું જીવન બદલાઈ જાય એવું લાગે છે.

એક નાના શીટ-મેટલ ફેબ્રિકેશન યુનિટના માલિકને એક મોટી કન્ઝ્યુમર-ડ્યુરેબલ કંપની તરફથી વાર્ષિક ૨૨ લાખ રૂપિયાનો ઓર્ડર મળે છે. છ કારીગર, બે વેલ્ડિંગ મશીન અને મહિને ૪.૨ લાખના ટર્નઓવરવાળા ધંધા માટે આ સપનું છે.

Read nextઅડધી રાત્રે ખાલી થિયેટરમાં છુપાઈને પોતાની જ બોક્સ ઓફિસ ફ્લોપ ફિલ્મ જોઈ રહ્યો હતો જાણીતો ડાયરેક્ટર!

તે બે નવા કારીગર રાખે છે. બાજુની જગ્યા ભાડે લે છે. ત્રણ મહિનાનો સ્ટીલનો સ્ટોક ભરી લે છે.

પછી પેમેન્ટની તારીખ આવે છે. અને જતી રહે છે.

પરચેઝ ઓર્ડર ૧૪ પાનાનો હતો. તેમણે ફક્ત પહેલું પાનું વાંચ્યું હતું — ભાવ અને જથ્થો. બાકીના ૧૩ પાનામાં ખેલ છુપાયેલો હતો.

પેમેન્ટ 'નેટ ૯૦' હતું, પણ ૯૦ દિવસ ઈન્વોઈસથી નહીં, માલ સ્વીકારાયાની નોંધ બન્યા પછીથી ગણાવાના હતા. અને એ નોંધ ક્વોલિટી ચેક પૂરું થાય પછી જ બને. ક્વોલિટી ચેકમાં સરેરાશ ૨૮ દિવસ લાગ્યા. એક વખત ૪૧.

ડિલિવરીમાં મોડું થાય તો દર અઠવાડિયે ૦.૫% પેનલ્ટી. પેમેન્ટમાં કંપની મોડું કરે તો? એક પણ રૂપિયો નહીં.

કરારમાં દર વર્ષે ભાવ ૩% ઘટાડવાની શરત પણ હતી — ભલે સ્ટીલ મોંઘું થાય.

અને સૌથી ક્રૂર કલમ: ઈન્વોઈસમાં એક પણ નંબર ખોટો હોય તો પોર્ટલ એને રિજેક્ટ કરે, અને ૯૦ દિવસની ઘડિયાળ ફરી શૂન્યથી શરૂ થાય.

દરમિયાન ખર્ચ અટકતો નથી.

સ્ટીલ સપ્લાયર ૧૫ દિવસની ઉધારી આપે છે. કારીગરોને અઠવાડિક ચૂકવવું પડે છે. વીજળીનું બિલ મહિને આવે છે.

આઠમા મહિને બાકી લેણું ૧૧.૨ લાખે પહોંચે છે. તે ૬ લાખની લોન ૧૮% વ્યાજે લે છે. વર્ષે ૧.૦૮ લાખ વ્યાજ — અને આખા ઓર્ડરનો કુલ નફો હતો ફક્ત ૨.૪ લાખ.

એટલે નફાનો લગભગ અડધો ભાગ વ્યાજમાં જ ધોવાઈ ગયો.

પછી ટેક્સનો ફટકો.

નિયમ પ્રમાણે ટેક્સ બિલ બનાવો ત્યારે ભરવાનો, પૈસા મળે ત્યારે નહીં. તેમણે લગભગ ૩.૯૬ લાખ રૂપિયા સરકારને ભર્યા — એવા પૈસા પર જે તેમના ખાતામાં ક્યારેય પહોંચ્યા જ નહોતા.

૯૫મા દિવસે તેમણે ફોન કર્યો.

પરચેઝે કહ્યું, એકાઉન્ટ્સમાં છે. એકાઉન્ટ્સે કહ્યું, નોંધ નથી બની. સ્ટોર્સે કહ્યું, ક્વોલિટી પેન્ડિંગ છે. ક્વોલિટીએ કહ્યું, સેમ્પલ મળ્યું નથી.

Your brand, right here.Reach story-obsessed listeners in 45+ languages → advertise on Avonetics

ચાર વિભાગ. ચાર જવાબ. જવાબદાર એક પણ નહીં.

પછી ૧૪૦મા દિવસે એક ઓફર આવે છે — જો તે ૨% ડિસ્કાઉન્ટ આપે, તો પેમેન્ટ ૧૫ દિવસમાં થઈ જશે.

એટલે પોતાના જ પૈસા વહેલા મેળવવા માટે ૪૪,૦૦૦ રૂપિયા ચૂકવવાના.

તેમણે ના પાડી. પૂરું પેમેન્ટ આવ્યું ૨૪૦મા દિવસે.

આ કહાણી સાંભળીને પ્રતિક્રિયાઓનું પૂર આવ્યું.

એક ટિપ્પણીકારે લખ્યું કે નાના ઉદ્યોગો કોર્પોરેટ કંપનીઓને વગર વ્યાજની લોન આપી રહ્યા છે, અને એને 'બિઝનેસ ડેવલપમેન્ટ' કહેવાય છે.

બીજાએ દલીલ કરી કે કાયદો પહેલેથી નાના ઉદ્યોગની બાજુમાં છે — નોંધાયેલા સૂક્ષ્મ અને લઘુ ઉદ્યોગને ૪૫ દિવસમાં ચૂકવવું ફરજિયાત છે, અને મોડું થાય તો બેંક રેટના ત્રણ ગણા દરે ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ લાગે. પણ ફરિયાદ કરે કોણ, જ્યારે ફરિયાદનો અર્થ ગ્રાહક કાયમ માટે ગુમાવવો હોય?

એક નિવૃત્ત પરચેઝ મેનેજરે બીજી બાજુ મૂકી. તેમનું બોનસ 'વેન્ડરને કેટલા દિવસ મોડું ચૂકવ્યું' એ આંકડા સાથે જોડાયેલું હતું. મોડું ચૂકવવું એ તેમના માટે સારું પ્રદર્શન ગણાતું. તેમણે એ પણ ઉમેર્યું કે લગભગ ત્રીજા ભાગના બિલ વેન્ડરની પોતાની ભૂલોથી અટકે છે.

એક ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટે નોંધ્યું કે હવે આવકવેરાનો નિયમ મોડું ચૂકવનાર કંપનીની ટેક્સ કપાત જ અટકાવી દે છે — એટલે દબાણ પહેલીવાર ઊંધી દિશામાં જવા લાગ્યું છે.

અને એક જૂના ધંધાર્થીની ટિપ્પણી સૌથી વધુ વાયરલ થઈ: મોટા ઓર્ડરની ખુશીમાં લોકો ભૂલી જાય છે કે ધંધો નફાથી નહીં, રોકડથી ચાલે છે.

આજે તે માલિકના પાંચ નિયમ છે. કોઈ એક ગ્રાહક કુલ ધંધાના ૨૫%થી વધુ નહીં. નવા મોટા ગ્રાહક પાસેથી ૩૦% એડવાન્સ. ડિલિવરીના ૪૮ કલાકમાં સહી કરેલું ચલણ. લોનને બદલે બિલ ડિસ્કાઉન્ટિંગ, જે ૧૮%ને બદલે ૭-૯%માં પડે છે. અને કરારમાં લખેલી એસ્કેલેશન યાદી.

તેમનું યુનિટ આજે પણ ચાલે છે. પણ તે કહે છે કે એ એક ઓર્ડરે તેમને સાત વર્ષમાં જે ન શીખવ્યું, તે એક વર્ષમાં શીખવી દીધું.

આ આખી કહાણી, તેની પાછળનું ગણિત અને બચવાના રસ્તા — 'ઉદ્યોગ મંથન'ના હોસ્ટ આ એપિસોડમાં વિગતે ચર્ચે છે.