रानीपोखरी मुनि साँच्चै नै गुप्त सुरुङ छ? काठमाडौँका दरबार जोड्ने ३५० वर्ष पुरानो रहस्यको सत्यता

काठमाडौँको मध्यभागमा रहेको रानीपोखरीको शान्त पानीमुनि एउटा ३५० वर्ष पुरानो गुप्त रहस्य लुकेको छ भन्ने विश्वास अझै पनि धेरै मानिसहरूमा छ। लोककथा अनुसार, राजा प्रताप मल्लले रानीपोखरीको बालगोपालेश्वर मन्दिरदेखि हनुमानढोका दरबारसम्म पुग्ने विशाल भूमिगत सुरुङ बनाएका थिए।

सङ्कटको समयमा राजा र शाही परिवार सुटुक्क उम्कन सकून् वा तान्त्रिक साधनाका लागि गुप्त स्थानमा पुग्न सकून् भनेर यो सुरुङ बनाइएको दाबी गरिन्छ। तर के यो केवल एउटा आकर्षक कथा मात्र हो, वा यसको पछाडि कुनै ठोस पुरातात्विक प्रमाण छ?

Read nextमाघ २ को त्यो कालो दिउँसो: १९९० को महाभूकम्पले कसरी बदलेको थियो काठमाडौँको नक्सा?

२०७२ सालको महाभूकम्पपछि जब रानीपोखरीको पानी पूरै सुकाएर पुनर्निर्माण सुरु गरियो, इतिहासकार र पुरातत्वविद्हरूले यो रहस्यको पटाक्षेप गर्ने मौका पाए। पोखरीको पिँधमा इँटाले बनेका प्राचीन नालीहरू र ढल निकासका अनौठा संरचनाहरू फेला परे, तर मानिस हिँड्न सक्ने कुनै ठूलो सुरुङ भने भेटिएन।

एक अनुसन्धानकर्ताका अनुसार, "हामीले जसलाई सुरुङ भनिरहेका छौँ, त्यो वास्तवमा मल्लकालीन काठमाडौँको उन्नत जल व्यवस्थापन प्रणाली वा राजकुलोको अंश हो।"

तथापि, स्थानीय बूढापाकाहरू यो कुरा स्वीकार्न तयार छैनन्। अर्का एक स्थानीय संस्कृतिविद्ले भने, "हनुमानढोका दरबारका मोहन चोक र सुन्दरी चोक मुनि अझै पनि बन्द गरिएका भूमिगत ढोकाहरू छन्। भूकम्पका कारण सुरुङको मुख पुरिएको हुन सक्छ, तर यसको अस्तित्वलाई पूरै नकार्न सकिँदैन।"

भूवैज्ञानिकहरूका अनुसार काठमाडौँ उपत्यकाको कालोमाटो र बालुवायुक्त जमिनमुनि त्यतिबेलाको प्रविधिले लामो सुरुङ बनाउनु इन्जिनियरिङका हिसाबले असम्भव जस्तै थियो। तर तान्त्रिक राजा प्रताप मल्लका अनौठा गतिविधिहरूले यो रहस्यलाई आजसम्म उत्तिकै चाखलाग्दो बनाइराखेको छ।

के मल्लकालीन काठमाडौँमा साँच्चै गुप्त सुरुङ थियो त? यसका ऐतिहासिक प्रमाण र वैज्ञानिक तथ्यहरूबारे थप बहस हाम्रा होस्टहरूले पोडकास्टको यो अंकमा गरेका छन्।