सडकको हिंसा बेलुनमा कैद: के खेलौना कलाले बदल्न सक्छ राज्य आतंकको परिभाषा?

एउटा रङ्गीन बेलुन देख्दा तपाईँको मनमा के आउँछ? जन्मदिनको पार्टी, बालबालिकाको हाँसो वा कुनै रमाइलो मेला? तर कलाको संसारमा कुनै पनि वस्तु केवल निर्दोष रहँदैन। कलाकार डीजे मोरोले सिर्जना गरेको पछिल्लो बेलुन मूर्तिकलाले अहिले अन्तर्राष्ट्रिय कला समुदायमा ठूलो हलचल मच्चाएको छ।

'द सस्पेक्ट एटेम्प्टेड टु र्याम एन अफिसर विथ हिज भेहिकल' शीर्षक दिइएको यो विशाल कलाकृति पहिलो नजरमा एउटा आकर्षक र जटिल बेलुन संरचना जस्तो देखिन्छ। तर नजिक गएर नियाल्दा दर्शकको सातो जान्छ। त्यहाँ सादा पोसाकका बन्दुकधारी अधिकारीहरूले एउटा गाडीलाई घेरेका छन्, जहाँ चालकको अनुहारमा मृत्युको भय प्रस्टै झल्किन्छ। यो कलाकृति ती निर्दोष नागरिकहरूको सम्झनामा समर्पित छ, जो सडकमा सुरक्षा निकायको अस्पष्ट र आक्रामक कारबाहीमा मारिएका छन्।

Read nextटिकटकको अन्धो नक्कलले डिजिटल संसार ध्वस्त: मार्केटरहरू किन भाग्दैछन् सेल्सको शरणमा?

यो दृश्य सार्वजनिक भएलगत्तै कला समुदाय दुई ध्रुवमा बाँडिएको छ। एक टिप्पणीकर्ताले आफ्नो अनुभव सुनाउँदै भने, 'सुरुमा मैले यसलाई एउटा सुन्दर बेलुनको खेलौना मात्र ठानेर बेवास्ता गर्न लागेको थिएँ। तर शीर्षक पढेर जब गाडीको पछाडि बन्दुक तेर्स्याएको सुरक्षाकर्मी देखेँ, मेरो मुटु काम्यो। यो अत्यन्तै डरलाग्दो यथार्थ हो।'

अर्का एक कला समीक्षकले यसलाई माध्यमको क्रान्तिकारी प्रयोग मान्दै टिप्पणी गरे, 'हामीले सधैं बेलुनलाई बालसुलभ रमाइलोका रूपमा मात्र हेर्‍यौं, तर यति गम्भीर र राजनीतिक सन्देश दिन यसको प्रयोग हुनु अद्भुत विरोधाभास हो।'

तर सबैजना यसबाट सन्तुष्ट छैनन्। आलोचना गर्नेहरूले यसको वातावरणीय पक्षमाथि चर्को प्रश्न उठाएका छन्। अर्का एक व्यक्तिले कडा आक्रोश पोख्दै सोधे, 'यो सबै प्लास्टिक आखिर कहाँ विसर्जन हुन्छ? के राजनीतिक विरोध जनाउने नाममा वातावरणमा यति ठूलो फोहोर थुपार्न पाइन्छ?'

यता सडक र गल्लीबाट सुरु भएको यस्तै कलात्मक विद्रोह अहिले विश्वका ठूला सङ्ग्रहालयहरूमा पनि गुञ्जिरहेको छ। केनेडी सेन्टरमा हालै सुरु भएको 'हिप-हप: अ कल्चर अफ भिजन एन्ड भ्वाइस' प्रदर्शनीले पनि यही कुरा पुष्टि गर्छ कि सीमान्तकृत समुदायको पीडा र आक्रोश जब कला बन्छ, त्यसले सिङ्गो समाजलाई हल्लाइदिन्छ।

कलाको यो अनौठो र विरोधाभासी संसारबारे थप गहन बहस हाम्रा प्रस्तोताहरूले पोडकास्टमा गरेका छन्।